Fidye Yazılımından Korunma: Bilgisayarı Virüslerden Koruyun

Bir ev veya küçük işletme için iyi bir fidye yazılımı (ransomware) koruması üç katmana dayanır: bilgisayarınızı güncel tutun, Windows veya macOS'ta zaten yerleşik olan antivirüsü kullanın ve zararlı yazılımın ulaşamayacağı yedekler alın. Buna indirmeler ve e-posta ekleri konusunda dikkatli alışkanlıklar eklerseniz virüslerin girdiği yolların çoğunu kapatırsınız. Yine de bir şey ters giderse, test edilmiş bir yedek kimseye para ödemeden kurtulmanızı sağlar.

Bu önemlidir, çünkü tek bir kötü dosya aile fotoğraflarınızı, dükkânınızın faturalarını ve müşteri listenizi tek bir öğleden sonrada kilitleyebilir. Bazı zararlı yazılımlar kayıtlı şifreleri de sessizce çalar; para gidene veya bir hesap ele geçirilene kadar hiçbir şey fark etmeyebilirsiniz. Savunmalar ücretsizdir ya da zaten bilgisayarınızda vardır.

Virüs, truva atı, fidye yazılımı ve bilgi hırsızı: sade bir dille

• Virüs veya solucan: Kendini başka dosyalara veya bilgisayarlara kopyalayan zararlı kod.
• Truva atı (trojan): Ücretsiz bir araç, oyun hilesi veya "fatura görüntüleyici" gibi işe yarar bir program kılığına girip arka planda zarar veren yazılım.
• Fidye yazılımı (ransomware): Dosyalarınızı açamayacağınız şekilde şifreleyen ve anahtar için ödeme talep eden zararlı yazılım. Birçok grup verilerinizi önce kopyalar ve yayımlamakla da tehdit eder.
• Bilgi hırsızı (infostealer): Tarayıcıda kayıtlı şifreleri, çerezleri ve belgeleri toplayıp dolandırıcılara gönderen, çoğu zaman hiçbir görünür iz bırakmayan zararlı yazılım.

Saldırılar bunları sıklıkla birleştirir: Bir truva atı içeri girer, bir bilgi hırsızı şifreleri alır ve fidye yazılımı daha sonra gelir.

Zararlı yazılım bilgisayarınıza nasıl bulaşır?

• E-posta ekleri. ZIP dosyalı sahte faturalar, kargo bildirimleri veya "taranmış belgeler" ya da içeriği etkinleştirmenizi isteyen Office dosyaları.
• Crack'li programlar ve oyun hileleri. Ücretli programların bedava kopyaları, lisans anahtarı üreticileri (keygen), modlar ve hileler, özellikle aile bilgisayarlarında bilgi hırsızlarının çok yaygın bir kaynağıdır.
• Sahte indirme düğmeleri. Aslında reklam olan büyük "İndir" düğmeleriyle dolu indirme siteleri ve gerçek yazılım sitelerinin kopyalarına götüren arama reklamları.
• Zararlı reklamlar ve açılır pencereler. Bilgisayarınıza virüs bulaştığını veya tarayıcınızın acil güncelleme gerektirdiğini söyleyen mesajlar.
• USB bellekler. Bulunmuş bir bellek ya da dükkândaki bilgisayarlar arasında dolaşan bir bellek zararlı yazılım taşıyabilir.
• Güncellenmemiş sistemler. Bilinen açıkları hiç kapatılmamış eski Windows, tarayıcı veya eklenti sürümleri.
• İnternete açık uzak masaüstü. Saldırganlar açıkta bırakılmış uzak masaüstüne biri tutana kadar binlerce şifre dener. Uzaktan erişime ihtiyacınız varsa bir VPN ya da iki faktörlü doğrulamalı bir uzaktan erişim hizmeti kullanın. Uzaktan erişim dolandırıcılığı rehberimize de göz atın.

Saldırıların çoğunu durduran koruma katmanları

Her şeyi güncel tutun

• Windows veya macOS için otomatik güncellemeleri açın ve güncellemelerin gerçekten yüklenmesi için istendiğinde yeniden başlatın.
• Tarayıcıları, Office uygulamalarını ve PDF okuyucuları güncel tutun; artık kullanmadığınız programları kaldırın.
• Artık güvenlik güncellemesi almayan bilgisayarları, özellikle bankacılık veya iş için kullanılanları değiştirin.

Yerleşik antivirüsü kullanın

• Windows: Microsoft Defender yerleşik olarak gelir. Windows Güvenliği uygulamasını açın ve virüs korumasının, güvenlik duvarının ve güncellemelerin açık olduğunu kontrol edin. Bilinmeyen programların korunan klasörlerinizi değiştirmesini engelleyen bir fidye yazılımı koruma özelliği olan denetimli klasör erişimini açmayı düşünün.
• macOS: Gatekeeper indirilen uygulamaları kontrol eder ve yerleşik zararlı yazılım koruması arka planda çalışır. Yalnızca App Store'dan ve tanınmış geliştiricilerden gelen uygulamalara izin veren varsayılan ayarı koruyun.
• Aynı anda yalnızca bir gerçek zamanlı antivirüs programı çalıştırın; iki program çakışabilir.

Standart kullanıcı hesabı kullanın

Günlük işleri standart (yönetici olmayan) bir hesapta yapın, yazılım yüklemek için ayrı bir yönetici hesabı tutun. Dükkânda her çalışana kendi standart hesabını verin.

Neyi açıp yüklediğinize dikkat edin

• Korsan yazılım, crack veya hile yok. Yazılımı satın alın, ücretsiz resmî bir alternatif kullanın ya da hiç kullanmayın.
• Yalnızca resmî web sitesinden veya uygulama mağazasından indirin. Arama reklamlarına tıklamak yerine adresi kendiniz yazın.
• Makro uyarılarını ciddiye alın. Bir belge metni görmek için "İçeriği Etkinleştir" veya "Makroları etkinleştir" demenizi istiyorsa kapatın.
• Tarayıcınızın indirme uyarılarını dinleyin. Tarayıcınız bir dosyanın nadir görülen veya tehlikeli olduğunu söylüyorsa silin.
• Tanımadığınız USB bellekleri takmayın.
• Önce bağlantıları kontrol edin. Bir bağlantı fatura veya broşür üzerinde QR kod olarak geldiyse, açmadan önce adresin tamamını görmek için online QR kod okutabilirsiniz.

Biri çevrimdışı olmak üzere 3-2-1 yedekleme kuralı

Yedekler fidye yazılımına karşı gerçek sigortanızdır:

1. Önemli verilerin 3 kopyasını tutun: asıl dosyalar artı iki yedek.
2. 2 farklı depolama türü kullanın; örneğin harici bir disk ve bir bulut yedekleme hizmeti.
3. 1 kopyayı bilgisayardan uzakta veya çevrimdışı tutun.

Fidye yazılımı ulaşabildiği her sürücüyü şifreler; takılı kalan harici disk de buna dahildir. Eşitlenen bulut klasörleri de hasarı kopyalayabilir. Bu yüzden:

• Yedekleme için harici diski takın, ardından çıkarıp güvenli bir yerde saklayın.
• Saldırı öncesindeki dosyaları geri yükleyebilmeniz için sürüm geçmişi olan bir bulut yedekleme seçin. Yalnızca dosya eşitleme bir yedek değildir.
• Yedekleme hesabını benzersiz bir şifre ve iki faktörlü doğrulamayla koruyun.

Geri yüklemeyi test edin. Birkaç ayda bir, birkaç dosyayı farklı bir klasöre geri yükleyip açın. Hiç test etmediğiniz bir yedek eksik olabilir. Dükkânda geri yüklemenin nasıl yapılacağını yazılı hâle getirin.

Fidye yazılımı bulaşırsa ne yapmalı?

1. Bağlantıyı kesin. Ağ kablosunu çıkarın, Wi-Fi'yi kapatın ve harici sürücüleri çıkarın. Bilgisayarı henüz silmeyin; kanıt olarak gerekebilir.
2. Diğer cihazları kontrol edin. Paylaşılan klasörlere, diğer bilgisayarlara ve POS/kasa sistemine bakın.
3. İlk adım olarak ödeme yapmayın. Ödemek dosyalarınızı geri alacağınızı garanti etmez ve yeni saldırıları finanse eder. Önce yedeklerinizi kontrol edin ve profesyonel destek alın.
4. Bildirin. Polisin veya savcılığın siber suçlarla ilgilenen birimine başvurun. Müşteri verileri etkilenmiş olabilirse yasal bildirim yükümlülüğünüzü kontrol edin; ödeme bilgileri söz konusuysa bankanıza haber verin.
5. Temiz bir yedekten geri yükleyin. İşletim sistemini yeniden kurun veya bilgisayarı bir uzmana temizletin, tüm güncellemeleri yükleyin, ardından dosyaları enfeksiyondan önce alınmış bir yedekten geri yükleyin.
6. Şifreleri temiz bir cihazdan değiştirin. Bir telefon veya başka bir bilgisayar kullanın; e-posta, bankacılık ve yedekleme hesaplarından başlayın ve diğer oturumlardan çıkış yapın.

Sorun bir telefondaysa telefonda virüs belirtileri ve temizleme rehberimize göz atın.

Hızlı kontrol listesi

1. Sistem, tarayıcı ve uygulamalar için otomatik güncellemeler açık.
2. Microsoft Defender veya macOS korumaları etkin ve yalnızca bir antivirüs çalışıyor.
3. Günlük işler standart bir kullanıcı hesabında yapılıyor.
4. Hiçbir bilgisayarda crack'li yazılım, keygen veya oyun hilesi yok.
5. Makro isteyen belgeler etkinleştirilmiyor, kapatılıyor.
6. Uzak masaüstü internete açık değil.
7. Biri çevrimdışı olmak üzere 3-2-1 yedekleme kuralını uyguluyorsunuz.
8. Son üç ay içinde bir geri yüklemeyi test ettiniz.
9. Herkes fidye yazılımı görüldüğünde ilk adımı biliyor: bağlantıyı kesmek.

Sıkça Sorulan Sorular

Windows için ücretli antivirüse ihtiyacım var mı?

Çoğu ev kullanıcısı ve küçük işletme için otomatik güncellemelerle birlikte Microsoft Defender iyi bir temeldir. Güncellemeler, dikkatli indirmeler ve çevrimdışı yedekler hangi antivirüsü seçtiğinizden daha önemlidir.

Mac'lere virüs veya fidye yazılımı bulaşır mı?

Evet, Windows bilgisayarlara göre daha seyrek de olsa. Sahte uygulamalara ve crack'li yazılımlara gizlenmiş bilgi hırsızları Mac kullanıcılarını da hedef alır; bu yüzden aynı kurallar geçerlidir.

Bulut depolama fidye yazılımına karşı yeterli mi?

Tek başına değil, çünkü eşitlenen klasörler şifrelenmiş dosyaları buluta kopyalayabilir. Sürüm geçmişi olan bir yedekleme kullanın ve ayrıca bir çevrimdışı kopya tutun.

Fidyeyi hiç ödemeli miyim?

Ödemeyi asla ilk adım olarak değil, son çare olarak görün. Yedeklerinizi kontrol edin, saldırıyı bildirin ve profesyonel destek alın; ödeme yapmak dosyalarınızı geri alacağınızı garanti etmez.

Bilgisayarınızı korumak büyük ölçüde güncellemeler, dikkatli indirmeler ve test edilmiş bir yedekten ibarettir. Enfeksiyonların çoğu tek bir bağlantıyla başlar; bu yüzden bir fatura veya broşürdeki QR kod alışılmadık görünüyorsa, açmadan önce QR-TH'nin ücretsiz online okuyucusuyla nereye gittiğini kontrol edin.