สิทธิ์แอปคืออะไร? อันไหนควรอนุญาต อันไหนควรปิด

สิทธิ์แอปคือสวิตช์ที่กำหนดว่าแอปใช้อะไรในมือถือของคุณได้บ้าง เช่น ตำแหน่ง กล้อง ไมโครโฟน รายชื่อผู้ติดต่อ หรือรูปภาพ หลักง่าย ๆ คือ อนุญาตเฉพาะสิทธิ์ที่ตรงกับสิ่งที่แอปทำจริง เลือกตัวเลือกที่ให้สิทธิ์น้อยที่สุด และระวังสิทธิ์ระดับสูงไม่กี่อย่างที่ทำให้แอปควบคุมมือถือได้ทั้งเครื่อง

เรื่องนี้สำคัญเพราะสิทธิ์คือช่องทางที่แอปเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวของคุณ แอปที่ดูไม่มีพิษภัยแต่เข้าถึง SMS หรือการแจ้งเตือนได้ ก็อ่านรหัส OTP ที่ปกป้องบัญชีธนาคารของคุณได้ ส่วนแอปอื่น ๆ อาจแอบเก็บตำแหน่ง รายชื่อ หรือรูปภาพของคุณไปเงียบ ๆ ใช้เวลาตรวจเพียงไม่กี่นาทีก็ปิดประตูเหล่านี้ได้

สิทธิ์แอปที่พบบ่อยหมายถึงอะไร

นี่คือสิ่งที่สิทธิ์แต่ละแบบเปิดให้แอปเข้าถึง อธิบายแบบภาษาง่าย ๆ

• ตำแหน่ง: มือถือของคุณอยู่ที่ไหน แอปแผนที่และแอปเดลิเวอรีต้องใช้ แต่แอปส่วนใหญ่ไม่จำเป็น
• กล้อง: ถ่ายรูป ถ่ายวิดีโอ และสแกน QR Code
• ไมโครโฟน: บันทึกเสียง จำเป็นสำหรับการโทรและข้อความเสียง
• รายชื่อผู้ติดต่อ: ชื่อ เบอร์โทร และอีเมลของทุกคนที่คุณรู้จัก ซึ่งเป็นข้อมูลของคนอื่นด้วย
• รูปภาพและวิดีโอ: คลังภาพของคุณ ซึ่งมักมีรายละเอียดส่วนตัว เช่น สถานที่และใบหน้า
• SMS (Android): อ่านและส่งข้อความ รวมถึงรหัสที่ธนาคารส่งมา แอปบน iPhone อ่านข้อความ SMS ของคุณไม่ได้
• โทรศัพท์ (Android): โทรออก ดูเบอร์โทรและสถานะการโทร และบางครั้งอ่านประวัติการโทรได้
• การแจ้งเตือน: สิทธิ์ในการส่งการแจ้งเตือนถึงคุณ ความเสี่ยงต่ำ แต่การปิดให้แอปที่แจ้งเตือนถี่ ๆ ช่วยลดการแจ้งเตือนปลอมได้
• ไฟล์และพื้นที่เก็บข้อมูล: เอกสารและไฟล์ที่ดาวน์โหลด บน Android สิทธิ์ "เข้าถึงไฟล์ทั้งหมด" เป็นสิทธิ์พิเศษที่กว้างมาก ซึ่งแอปส่วนใหญ่ไม่ควรต้องใช้
• บลูทูธและอุปกรณ์ใกล้เคียง: เชื่อมต่อหูฟัง นาฬิกา และอุปกรณ์อื่นที่อยู่ใกล้ ๆ และยังบอกใบ้ได้ด้วยว่าคุณอยู่ที่ไหน

สิทธิ์ความเสี่ยงสูงที่ต้องจับตา

สิทธิ์บางอย่างมีอำนาจมากกว่าข้างบนหลายเท่า บน Android สิทธิ์เหล่านี้หลายตัวไม่ได้เด้งถามธรรมดา แต่แอปจะพาคุณไปหน้าการตั้งค่าแล้วให้คุณเปิดสวิตช์เอง ถ้าแอปหรือคนที่โทรมาเร่งให้คุณทำแบบนี้ ให้หยุดก่อน

สิทธิ์การช่วยเหลือพิเศษ (Accessibility) บน Android

บริการช่วยเหลือพิเศษออกแบบมาเพื่อช่วยผู้พิการ ทำให้แอปอ่านทุกอย่างบนหน้าจอและกดปุ่มแทนคุณได้ ถ้าตกอยู่ในมือมิจฉาชีพ ก็หมายถึงการอ่านแอปธนาคารของคุณและกดยืนยันรายการในนามของคุณ ให้สิทธิ์นี้เฉพาะแอปที่ไว้ใจเต็มที่ และอย่าให้เพียงเพราะมีคนโทรมาบอกให้ทำ บทความ กลโกงแอปควบคุมเครื่องระยะไกล อธิบายว่าแก๊งคอลเซ็นเตอร์ใช้วิธีนี้อย่างไร

ผู้ดูแลอุปกรณ์ (Device admin)

สิทธิ์ผู้ดูแลอุปกรณ์ทำให้แอปล็อกหน้าจอ เปลี่ยนรหัสล็อกหน้าจอ หรือล้างข้อมูลทั้งเครื่องได้ และอาจทำให้ถอนการติดตั้งแอปนั้นยากขึ้น เกมหรือแอป "ล้างเครื่อง" ไม่มีความจำเป็นต้องใช้สิทธิ์นี้เลย

แสดงทับแอปอื่น

สิทธิ์นี้ทำให้แอปแสดงผลซ้อนทับแอปอื่นได้ แอปอันตรายใช้มันวางหน้าล็อกอินปลอมทับแอปธนาคารตัวจริงของคุณ

ติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก

สิทธิ์นี้อนุญาตให้แอปใดแอปหนึ่ง เช่น เบราว์เซอร์หรือแอปแชต ติดตั้งแอปอื่นจากนอก Google Play ได้ ควรปิดไว้ หรือปิดกลับทันทีหลังติดตั้งเสร็จในกรณีจำเป็นจริง ๆ

สิทธิ์เข้าถึงการแจ้งเตือนและ SMS

สิทธิ์เข้าถึงการแจ้งเตือนต่างจากการส่งการแจ้งเตือน เพราะทำให้แอปอ่านทุกการแจ้งเตือนที่คุณได้รับ รวมถึงตัวอย่างข้อความและรหัส OTP โดยทั่วไปมีแค่แอปสมาร์ตวอทช์และเครื่องมือที่เชื่อถือได้ทำนองนี้ที่ต้องใช้ สิทธิ์ SMS ก็เสี่ยงด้วยเหตุผลเดียวกัน เพราะหลายบริการยังส่งรหัสล็อกอินทาง SMS ปกติแล้วมีแค่แอปข้อความหลักของเครื่องที่ต้องใช้สิทธิ์นี้

เลือกตัวเลือกที่ให้สิทธิ์น้อยที่สุด

• เฉพาะขณะใช้แอป: แอปใช้ตำแหน่งได้เฉพาะตอนที่เปิดอยู่บนหน้าจอ ตัวเลือก "ตลอดเวลา" แทบไม่จำเป็น
• ตำแหน่งโดยประมาณ: แอปเห็นแค่ย่านที่คุณอยู่ ไม่ใช่ที่อยู่ที่แน่นอน บน iPhone ให้ปิด "ตำแหน่งที่แม่นยำ" บน Android ให้เลือก "โดยประมาณ"
• อนุญาตครั้งเดียว: "อนุญาตครั้งเดียว" บน iPhone หรือ "เฉพาะครั้งนี้" บน Android ให้สิทธิ์เฉพาะการใช้งานครั้งนั้น
• เลือกรูปภาพบางรูป: แชร์เฉพาะรูปที่เลือก ไม่ใช่ทั้งคลังภาพ
• รีเซ็ตสิทธิ์อัตโนมัติบน Android: Android ถอนสิทธิ์จากแอปที่ไม่ได้ใช้มาสักพักได้เอง ควรเปิดฟีเจอร์นี้ไว้

วิธีตรวจสิทธิ์แอปบน Android และ iPhone

Android

1. เปิด การตั้งค่า แล้วหา ความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว หรือ ความเป็นส่วนตัว จากนั้นเข้า ตัวจัดการสิทธิ์ ซึ่งแสดงสิทธิ์แต่ละประเภทและแอปที่ได้สิทธิ์นั้น
2. แตะสิทธิ์ที่ต้องการ เช่น ตำแหน่งหรือไมโครโฟน แล้วเปลี่ยนแอปเป็น "อนุญาตขณะใช้แอปเท่านั้น" "ถามทุกครั้ง" หรือ "ไม่อนุญาต"
3. เปิด แดชบอร์ดความเป็นส่วนตัว เพื่อดูว่าแอปไหนเพิ่งใช้ตำแหน่ง กล้อง และไมโครโฟน
4. ตรวจสิทธิ์พิเศษแยกต่างหาก ในส่วนแอปของการตั้งค่า ให้หา "สิทธิ์เข้าถึงพิเศษของแอป" เพื่อตรวจการช่วยเหลือพิเศษ แอปผู้ดูแลอุปกรณ์ การแสดงทับแอปอื่น การติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก การเข้าถึงการแจ้งเตือน และการเข้าถึงไฟล์ทั้งหมด

iPhone

1. เปิด การตั้งค่า > ความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย แต่ละหมวด เช่น บริการหาตำแหน่ง รายชื่อ รูปภาพ ไมโครโฟน กล้อง และบลูทูธ จะแสดงว่าแอปไหนเคยขอสิทธิ์นั้น
2. เปิด รายงานความเป็นส่วนตัวของแอป เพื่อดูว่าแอปใช้ข้อมูลและเซ็นเซอร์ของคุณบ่อยแค่ไหน
3. สังเกตจุดสีด้านบนหน้าจอ สีเขียวคือกล้องกำลังทำงาน สีส้มคือไมโครโฟน Android ก็มีสัญลักษณ์แบบเดียวกัน
4. ตรวจหาโปรไฟล์การกำหนดค่าที่คุณไม่ได้ติดตั้งเอง ซึ่งมักอยู่ในการตั้งค่าทั่วไป และลบโปรไฟล์ที่ไม่รู้จักทิ้ง

สัญญาณอันตราย: เมื่อแอปขอสิทธิ์แบบไม่สมเหตุสมผล

วิธีทดสอบที่ดีที่สุดคือถามตัวเองว่า "แอปนี้จะเอาสิทธิ์นี้ไปทำอะไร?"

• แอปไฟฉายขอรายชื่อผู้ติดต่อหรือตำแหน่ง
• เกมง่าย ๆ ขอ SMS ประวัติการโทร หรือสิทธิ์โทรศัพท์
• แอปวอลเปเปอร์หรือแอป "เร่งความเร็วมือถือ" ขอสิทธิ์การช่วยเหลือพิเศษหรือผู้ดูแลอุปกรณ์
• แอปสแกน QR Code ขอสิทธิ์มากกว่ากล้องไปเยอะ บทความ แอปสแกน QR Code ปลอดภัยไหม อธิบายว่าแอปสแกนต้องใช้สิทธิ์อะไรจริง ๆ
• ข้อความ เว็บไซต์ หรือคนที่โทรมา พาคุณทำทีละขั้นให้เปิดการช่วยเหลือพิเศษหรือติดตั้งแอปจากลิงก์

ถ้าเจอสัญญาณเหล่านี้ ให้ปฏิเสธคำขอและพิจารณาลบแอปทิ้ง ก่อนติดตั้งแอปควรอ่าน วิธีสังเกตแอปปลอม และถ้ามีแอปที่ได้สิทธิ์ระดับสูงไปแล้วและมือถือเริ่มทำงานแปลก ๆ ให้ทำตามคู่มือ อาการมือถือติดไวรัสและวิธีกำจัด

เช็กลิสต์ฉบับย่อ

1. ติดตั้งแอปจาก Google Play หรือ App Store เท่านั้น
2. ก่อนอนุญาตสิทธิ์ ถามตัวเองว่าตรงกับสิ่งที่แอปทำหรือไม่
3. เลือก "ขณะใช้แอป" แทน "ตลอดเวลา" สำหรับตำแหน่ง
4. ใช้ตำแหน่งโดยประมาณและเลือกรูปเฉพาะบางรูปเมื่อทำได้
5. ตรวจตัวจัดการสิทธิ์ หรือการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย ทุกสองสามเดือน
6. บน Android ตรวจสิทธิ์พิเศษ ได้แก่ การช่วยเหลือพิเศษ ผู้ดูแลอุปกรณ์ การแสดงทับแอปอื่น การติดตั้งแอปที่ไม่รู้จัก และการเข้าถึงการแจ้งเตือน
7. อย่าเปิดการช่วยเหลือพิเศษหรือติดตั้งแอปเพราะมีคนโทรมาหรือส่งข้อความมาบอก
8. ลบแอปที่ไม่ได้ใช้แล้ว

FAQ

ปฏิเสธสิทธิ์แอปแล้วจะมีปัญหาไหม?

ไม่มีปัญหา ถ้าแอปต้องใช้สิทธิ์นั้นสำหรับฟีเจอร์ไหน ก็จะถามอีกครั้งตอนที่คุณใช้ฟีเจอร์นั้น แอปส่วนใหญ่ยังทำงานได้ปกติแม้ได้สิทธิ์น้อยกว่าที่ขอ

สิทธิ์แอปบน Android เสี่ยงกว่า iPhone ไหม?

Android มีตัวเลือกที่ทรงพลังบางอย่างที่แอปบน iPhone ไม่มี เช่น การอ่าน SMS บริการช่วยเหลือพิเศษ และการติดตั้งแอปจากนอกสโตร์ มิจฉาชีพเล็งสิทธิ์เหล่านี้ จึงต้องระวังเป็นพิเศษ

สิทธิ์แอปที่อันตรายที่สุดคืออะไร?

บน Android สิทธิ์การช่วยเหลือพิเศษเป็นหนึ่งในสิทธิ์ที่ทรงพลังที่สุด เพราะทำให้แอปอ่านหน้าจอและกดแทนคุณได้ ตามมาติด ๆ คือผู้ดูแลอุปกรณ์ การเข้าถึงการแจ้งเตือน และการเข้าถึง SMS

ควรตรวจสิทธิ์อีกครั้งหลังแอปอัปเดตไหม?

เป็นนิสัยที่ดี เพราะแอปอาจขอสิทธิ์ใหม่หลังอัปเดต และคุณตรวจสิทธิ์ได้ทุกเมื่อในการตั้งค่า

การตรวจสิทธิ์แอปใช้เวลาแค่ไม่กี่นาที แต่ช่วยปกป้องรหัส OTP รายชื่อ และตำแหน่งของคุณ ถ้า QR Code พาไปดาวน์โหลดแอป คุณดูลิงก์เต็มก่อนเปิดได้ด้วย เครื่องสแกน QR Code ออนไลน์ ฟรีของ QR-TH