اپلیکیشن جعلی: تشخیص برنامه‌های مخرب پیش از نصب

برای تشخیص اپلیکیشن جعلی، بررسی کنید چه کسی آن را ساخته، چه مدت است منتشر شده و آیا نظرات کاربرانش واقعی به نظر می‌رسند؛ و هرگز اپلیکیشنی را از فایلی که کسی در چت، پیامک یا کد QR برایتان فرستاده نصب نکنید. بیشتر برنامه‌های مخرب یا از یک اپلیکیشن معروف در فروشگاه رسمی کپی شده‌اند، یا به شکل فایل دانلودی همراه با یک داستان فوری از راه می‌رسند. اگر اپلیکیشنی به جای جست‌وجوی خودتان در Google Play یا App Store از طریق یک پیام به دستتان رسید، آن را نشانه هشدار بدانید.

این موضوع مهم است، چون یک اپلیکیشن مخرب می‌تواند پیام‌هایتان، از جمله رمزهای یک‌بارمصرف بانک، را بخواند، صفحه ورود جعلی نشان دهد یا حتی کنترل صفحه گوشی را به یک مجرم بدهد. یک نصب اشتباه می‌تواند به خالی شدن حساب بانکی و سرقت حساب‌هایتان منجر شود. چند بررسی ساده جلوی تقریباً همه این ترفندها را می‌گیرد.

اپلیکیشن‌های کپی در فروشگاه‌های رسمی

Google Play و App Store اپلیکیشن‌ها را بررسی می‌کنند، اما بعضی نسخه‌های جعلی باز هم مدتی از این فیلتر رد می‌شوند. این اپلیکیشن‌ها نام و آیکون یک اپلیکیشن محبوب، مثل اپلیکیشن بانک، شرکت پست و پیک یا یک سامانه دولتی، را کپی می‌کنند.

پیش از اینکه روی Install بزنید، این جزئیات را بررسی کنید:

• نام سازنده (Developer). آن را با سایت رسمی شرکت مقایسه کنید. اپلیکیشن بانک باید به نام خود بانک منتشر شده باشد، نه یک شخص یا شرکتی با اسم مشابه.
• نام و آیکون. دنبال تفاوت‌های کوچک بگردید: یک کلمه اضافه مثل «Pro» یا «Plus»، غلط املایی یا آیکونی که کمی تار است.
• تعداد نصب در مقایسه با نظرات. اپلیکیشن واقعی یک بانک بزرگ معمولاً دانلودهای زیاد و سابقه طولانی نظرات دارد. نسخه کپی اغلب دانلود کمی دارد، اما پر از نظرات پنج‌ستاره است.
• نظرات اخیر. بر اساس جدیدترین‌ها مرتب کنید. تعریف‌های کوتاه و کلی که در چند روز محدود ثبت شده‌اند مشکوک‌اند، و شکایت‌هایی مثل «این اپلیکیشن اصلی نیست» هشدار روشنی است.
• مجوزها. اگر یک ابزار ساده پیامک، مخاطبان یا قابلیت‌های دسترسی‌پذیری شما را می‌خواهد، بپرسید چرا. راهنمای مجوزهای اپلیکیشن ما توضیح می‌دهد کدام‌ها پرخطرند.

امن‌ترین عادت این است که به جای زدن روی اولین نتیجه جست‌وجو، که ممکن است تبلیغ باشد، لینک فروشگاه را از سایت رسمی بانک یا سرویس دنبال کنید.

فایل‌های APK که با چت، پیامک یا کد QR فرستاده می‌شوند

این یکی از رایج‌ترین کلاهبرداری‌های گوشی در این روزهاست، به‌ویژه در اندروید. کسی که خودش را بانک، اداره مالیات، شرکت پست و پیک یا پلیس جا می‌زند، با یک داستان فوری سراغتان می‌آید:

• «برای دریافت مبلغ بازگشتی، این اپلیکیشن را نصب کنید.»
• «جریمه رانندگی‌تان را پیش از دو برابر شدن، از طریق این اپلیکیشن پرداخت کنید.»
• «مرسوله شما متوقف شده است. برای تعیین زمان جدید تحویل، اپلیکیشن رهگیری ما را نصب کنید.»

این «اپلیکیشن» یک فایل APK (فایل نصبی اندروید) است که به شکل لینک، فایل پیوست در پیام‌رسان یا کد QR فرستاده می‌شود. بعد از نصب، دسترسی‌پذیری یا دسترسی به پیامک را می‌خواهد که به مجرمان امکان می‌دهد کدهای بانکی شما را بخوانند و صفحه گوشی‌تان را تماشا کنند.

یک قاعده ساده را به خاطر بسپارید: بانک‌ها و نهادهای دولتی واقعی فایل اپلیکیشن را از طریق پیام‌رسان یا پیامک نمی‌فرستند. اگر چنین درخواستی دریافت کردید، تماس را قطع کنید، چت را ببندید و از طریق شماره تلفن رسمی با آن سازمان تماس بگیرید.

اگر لینک به شکل کد QR رسیده است، می‌توانید کد QR را آنلاین اسکن کنید تا پیش از باز کردن، آدرس کامل را ببینید. لینکی که به «.apk» ختم می‌شود یا صفحه‌ای که بلافاصله دانلود را شروع می‌کند، نشانه جدی کلاهبرداری است.

پاپ‌آپ‌های آپدیت جعلی و هشدار «منابع ناشناس»

پیام‌های به‌روزرسانی جعلی

پاپ‌آپ‌هایی مثل «مرورگر شما قدیمی است» یا «گوشی شما آلوده به ویروس است» پیام واقعی سیستم نیستند. به‌روزرسانی‌های واقعی از تنظیمات گوشی، App Store یا Google Play می‌آیند. صفحه را ببندید.

هشدار «نصب برنامه‌های ناشناس» در اندروید

اندروید به‌طور پیش‌فرض نصب از بیرون Google Play را مسدود می‌کند. برای نصب فایل APK باید به یک اپلیکیشن مشخص، مثل مرورگر یا پیام‌رسان، اجازه «نصب برنامه‌های ناشناس» بدهید و اندروید هشدار نشان می‌دهد. Google Play Protect هم ممکن است هشدار دهد که اپلیکیشنی مضر است.

این هشدارها را جدی بگیرید. اگر کسی پشت تلفن شما را برای روشن کردن این گزینه راهنمایی می‌کند، دست نگه دارید: این دقیقاً همان کاری است که کلاهبرداران انجام می‌دهند. اگر قبلاً اجازه‌اش را داده‌اید، در تنظیمات عبارت «نصب برنامه‌های ناشناس» را جست‌وجو و آن را خاموش کنید.

ترفندهای آیفون: پروفایل پیکربندی و اپلیکیشن‌های سازمانی

• پروفایل پیکربندی (Configuration Profile). ممکن است سایتی از شما بخواهد برای وای‌فای رایگان، جایزه یا «گواهی امنیتی» یک «پروفایل» دانلود کنید. پروفایل مخرب می‌تواند ترافیک اینترنت شما را از مسیر مهاجم عبور دهد. «تنظیمات > عمومی > VPN و مدیریت دستگاه» را بررسی کنید. اگر پروفایلی می‌بینید که نمی‌شناسید و محل کار یا دانشگاهتان آن را نصب نکرده، حذفش کنید.
• اپلیکیشن‌های سازمانی و آزمایشی. شرکت‌ها می‌توانند اپلیکیشن‌های داخلی را بدون App Store نصب کنند و توسعه‌دهندگان می‌توانند افراد را به تست اپلیکیشن دعوت کنند. کلاهبرداران از این امکان برای اپلیکیشن‌های جعلی سرمایه‌گذاری و بانکی سوءاستفاده می‌کنند. اگر از شما خواسته شد پیش از باز شدن اپلیکیشن، در تنظیمات به یک توسعه‌دهنده «اعتماد» (Trust) کنید یا «نسخه بتا»ی یک اپلیکیشن معاملاتی را نصب کنید، تقریباً به‌طور قطع کلاهبرداری است.

بیرون از محیط کار یا تحصیل، یک کاربر عادی آیفون نباید به هیچ‌کدام از این‌ها نیاز داشته باشد.

اگر اپلیکیشن جعلی نصب کرده‌اید چه کنید

1. ارتباط را قطع کنید. حالت پرواز را روشن کنید تا اپلیکیشن نتواند داده بفرستد یا فرمان بگیرد.
2. دسترسی‌های ویژه را بردارید. در اندروید، «برنامه‌های مدیر دستگاه» (اغلب در بخش امنیت) و تنظیمات دسترسی‌پذیری را بررسی کنید و هر چیزی را که نمی‌شناسید خاموش کنید. در غیر این صورت ممکن است اپلیکیشن اجازه حذف ندهد.
3. اپلیکیشن را حذف کنید. در اندروید، اگر باز هم حذف نشد، گوشی را در حالت ایمن (Safe mode) راه‌اندازی کنید و دوباره امتحان کنید. در آیفون اپلیکیشن و هر پروفایل ناشناسی را حذف کنید.
4. با بانکتان تماس بگیرید. از شماره پشت کارت استفاده کنید و بخواهید تراکنش‌ها را بررسی و در صورت نیاز دسترسی را مسدود کنند.
5. رمزهایتان را از یک دستگاه دیگر عوض کنید. از ایمیل، بانک و شبکه‌های اجتماعی شروع کنید. هر جا هنوز فعال نکرده‌اید، ورود دومرحله‌ای را روشن کنید.
6. اسکن کنید و زیر نظر بگیرید. در اندروید Google Play Protect را اجرا کنید، به‌روزرسانی‌ها را نصب کنید و نشانه‌های راهنمای ویروس گوشی را بررسی کنید. اگر مشکل ادامه داشت، از عکس‌هایتان پشتیبان بگیرید و گوشی را ریست فکتوری کنید.

چک‌لیست سریع

1. اپلیکیشن‌ها را فقط از Google Play یا App Store نصب کنید، هرگز از فایلی که در چت، پیامک یا کد QR فرستاده شده.
2. نام سازنده را با سایت رسمی سازمان مقایسه کنید.
3. تعداد نصب را با تعداد نظرات مقایسه کنید و جدیدترین نظرات را بخوانید.
4. به هر اپلیکیشنی که وعده بازگشت پول، خبر مرسوله یا تخفیف جریمه می‌دهد شک کنید.
5. گزینه «نصب برنامه‌های ناشناس» را در اندروید خاموش نگه دارید.
6. پاپ‌آپ‌هایی را که از شما می‌خواهند از یک سایت به‌روزرسانی نصب کنید نادیده بگیرید.
7. در آیفون هرگز پروفایل نصب نکنید یا به توسعه‌دهنده‌ای «اعتماد» نکنید، مگر اینکه محل کار یا دانشگاهتان خواسته باشد.
8. اگر چیز مشکوکی نصب کرده‌اید، ارتباط را قطع کنید، حذفش کنید، با بانک تماس بگیرید و رمزها را از دستگاه دیگری عوض کنید.

سوالات متداول

آیا اپلیکیشن جعلی ممکن است وارد Google Play یا App Store شود؟

بله، گاهی، هرچند هر دو فروشگاه وقتی نسخه‌های جعلی را پیدا کنند حذفشان می‌کنند. بررسی نام سازنده، تعداد نصب و نظرات اخیر کمک می‌کند آن‌ها را شناسایی کنید.

آیا نصب فایل APK امن است؟

فقط اگر کاملاً مطمئن باشید از کجا آمده است. فایل APK که کسی به اسم بانک، اداره دولتی یا شرکت پست و پیک برایتان فرستاده، کلاهبرداری است.

از کجا بفهمم یک اپلیکیشن امن است؟

بپرسید: آیا در فروشگاه رسمی است، آیا سازنده همان شرکت واقعی است، آیا نظرات طبیعی به نظر می‌رسند و آیا مجوزها منطقی‌اند؟ اگر جواب هر کدام منفی است، نصبش نکنید.

آیا آیفون هم ممکن است اپلیکیشن جعلی بگیرد؟

بله. نسخه‌های کپی گاهی در App Store ظاهر می‌شوند و کلاهبرداران با پروفایل‌ها، اپلیکیشن‌های سازمانی و دعوت‌نامه‌های تست آن را دور می‌زنند.

بیشتر اپلیکیشن‌های جعلی از طریق یک لینک یا کد QR در پیامی فوری به دست مردم می‌رسند. پیش از باز کردن، با اسکنر آنلاین کد QR رایگان QR-TH ببینید واقعاً به کجا می‌رود، و اگر آدرس به «.apk» ختم می‌شود، همان‌جا متوقف شوید.