نمونه‌های رایج کلاهبرداری با کیو آر کد عبارت‌اند از برچسب‌های جعلی روی پارکومترها، اعلان‌های تقلبی تحویل بسته، ایمیل‌هایی که می‌خواهند برای «تأیید» حساب کدی را اسکن کنید و تراکت‌هایی که وعده جایزه یا تخفیف می‌دهند. هدف همه آن‌ها فرستادن شما به صفحه‌ای جعلی برای دزدیدن اطلاعات ورود، مشخصات کارت یا پول است. پیش از باز کردن، لینک را بررسی کنید.
کیو آر کد راحت است چون لازم نیست چیزی تایپ کنید. کلاهبرداران هم به همین دلیل آن را دوست دارند: کیو آر کد را نمی‌شود با چشم خواند، پس پنهان کردن یک لینک خطرناک در آن آسان است. در ادامه، سناریوهایی را می‌خوانید که مردم بیشتر با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند، اینکه چه چیزی هر کدام را باورپذیر می‌کند و چه نشانه‌هایی باید زنگ خطر را به صدا درآورد.
کلاهبرداری پرداخت در مکان‌های عمومی
برچسب جعلی روی پارکومتر و ایستگاه شارژ
چطور کار می‌کند: کلاهبردار یک کیو آر کد چاپ می‌کند و آن را روی کد واقعی پارکومتر، تابلوی پارکینگ یا شارژر خودروی برقی یا کنار آن می‌چسباند. کد جعلی به صفحه پرداختی می‌رود که رسمی به نظر می‌رسد. شما برای پرداخت هزینه پارک، اطلاعات کارت را وارد می‌کنید و کلاهبردار آن را برمی‌دارد.
نشانه‌های هشدار:
- برچسبی که نوتر، ضخیم‌تر، کج یا کمی متفاوت با بقیه تابلو به نظر می‌رسد
- آدرس سایتی که با شرکت رسمی پارکینگ یا شهرداری جور نیست
- صفحه‌ای که بیش از پرداخت می‌خواهد، مثل رمز کامل کارت یا کد ملی
- «کارمزد پردازش» غیرمنتظره یا پیشنهاد اشتراک
عادت امن‌تر: از اپلیکیشن رسمی پارکینگ یا سایتی که روی خود تابلو چاپ شده استفاده کنید و آدرس را خودتان تایپ کنید، نه اینکه کدی ناشناس را اسکن کنید.
کیو آر کد پرداخت جعلی در مغازه و بازار
چطور کار می‌کند: کلاهبردار کیو آر کد پرداخت خودش را روی کد واقعی مغازه، کنار صندوق یا روی بساط یک فروشنده می‌چسباند. مشتریان پرداخت می‌کنند، اما پول به حساب اشتباه می‌رود. در اپلیکیشن‌های پرداختی که نام گیرنده را نشان می‌دهند، مثل PromptPay در تایلند، بررسی نام گیرنده پیش از تأیید مهم‌ترین سد دفاعی است. در راهنمای پرداخت امن با کیو آر کد بیشتر بخوانید.
نشانه‌های هشدار:
- نام گیرنده در اپلیکیشن بانک با نام مغازه جور نیست
- برچسب کد انگار روی برچسب دیگری چسبانده شده
- فروشنده از کدی که اسکن می‌کنید خبر ندارد
عادت امن‌تر: همیشه پیش از تأیید، نام گیرنده و مبلغ را در اپلیکیشن بانک چک کنید.
کلاهبرداری‌هایی که با پست و ایمیل می‌رسند
اعلان تحویل بسته پستی
چطور کار می‌کند: کارتی در صندوق پست شما گذاشته می‌شود یا پیامی می‌رسد که می‌گوید بسته‌ای تحویل داده نشد. یک کیو آر کد شما را به صفحه‌ای می‌برد که «هزینه ارسال مجدد» کوچکی می‌خواهد یا از شما می‌خواهد «آدرستان را تأیید کنید». هدف واقعی، اطلاعات کارت یا اطلاعات شخصی شماست.
نشانه‌های هشدار:
- منتظر بسته‌ای نیستید یا اعلان نام فرستنده را ندارد
- هزینه‌ای کوچک با عجله درخواست می‌شود
- نام شرکت پست کمی غلط نوشته شده یا لوگو عجیب است
- لینک به جای سایت رسمی شرکت پست، از دامنه‌ای غیرعادی استفاده می‌کند
عادت امن‌تر: بسته را با کد رهگیری که فروشگاه به شما داده یا از طریق اپلیکیشن رسمی شرکت پست دنبال کنید.
ایمیل فیشینگ با کیو آر کد
چطور کار می‌کند: ایمیلی ادعا می‌کند از طرف بانک، واحد فناوری اطلاعات شرکت یا یک سرویس معروف آمده است. می‌گوید رمزتان در حال منقضی شدن است، سندی منتظر شماست یا حسابتان مسدود می‌شود و از شما می‌خواهد کیو آر کدی را اسکن کنید. اسکن کردن شما را از کامپیوتر کاری که فیلترهای امنیتی دارد به گوشی شخصی‌تان می‌برد، جایی که تشخیص صفحه ورود جعلی سخت‌تر است. این موضوع را در راهنمای ایمیل فیشینگ با کیو آر کد مفصل توضیح داده‌ایم.
نشانه‌های هشدار:
- فشار برای اقدام فوری، اغلب ظرف چند ساعت
- کیو آر کد در جایی که یک لینک معمولی منطقی‌تر بود
- آدرس فرستنده‌ای که با سازمان جور نیست
- صفحه ورودی که از طریق کیو آر کد به آن رسیده‌اید، نه از آدرسی که همیشه استفاده می‌کنید
عادت امن‌تر: سرویس را خودتان باز کنید، با تایپ آدرس یا از طریق اپلیکیشن رسمی، و وضعیت حسابتان را همان‌جا بررسی کنید.
تراکت، پوستر و کدهای جعلی در فضاهای مشترک
تراکت، پوستر و پیشنهاد «هدیه رایگان»
چطور کار می‌کند: تراکت‌هایی که روی شیشه خودرو گذاشته می‌شوند، پوسترهای اماکن عمومی یا بروشورهای داخل مغازه، وعده تخفیف، هدیه رایگان، قرعه‌کشی یا کار می‌دهند. کیو آر کد به صفحه‌ای می‌رود که اطلاعات شخصی جمع می‌کند، از شما می‌خواهد اپلیکیشنی نصب کنید یا برای جایزه «هزینه ارسال» کوچکی می‌گیرد.
نشانه‌های هشدار:
- پیشنهادی که بیش از حد سخاوتمندانه به نظر می‌رسد
- درخواست کد ملی، اطلاعات بانکی یا رمز یک‌بارمصرف
- درخواست دانلود اپلیکیشن از خارج از فروشگاه رسمی
- نبودن نام شرکت، آدرس یا راه تماس مشخص
عادت امن‌تر: اگر پیشنهاد واقعی باشد، معمولاً آن را در سایت رسمی یا شبکه‌های اجتماعی شرکت هم پیدا می‌کنید.
کد در رستوران، هتل و تابلوهای وای‌فای عمومی
چطور کار می‌کند: کمتر رایج است اما ممکن است: یک کد منوی جعلی یا کد «وای‌فای رایگان» روی میز یا دیوار گذاشته می‌شود. این کد به صفحه‌ای می‌رود که می‌خواهد با حساب شبکه اجتماعی یا ایمیل وارد شوید، یا پیش از دیدن منو پرداخت کنید.
نشانه‌های هشدار: صفحه منو یا وای‌فایی که رمز یک سرویس دیگر را می‌خواهد، یا پیش از اینکه چیزی سفارش داده باشید، اطلاعات پرداخت می‌خواهد.
چک‌لیست سریع پیش از اسکن هر کیو آر کد
این بررسی‌ها برای همه سناریوهای بالا کار می‌کنند:
- به خود کد نگاه کنید. آیا برچسبی است که روی چیز دیگری چسبانده شده؟
- از خودتان بپرسید آیا وجود کد اینجا منطقی است. چرا یک پارکومتر یا ایمیل باید از شما بخواهد اسکن کنید؟
- پیش از باز کردن، لینک را ببینید و نام دامنه را با دقت بخوانید.
- با لینک‌های کوتاه که مقصد واقعی را پنهان می‌کنند، بیشتر احتیاط کنید.
- هرگز در صفحه‌ای که از یک کد غیرمنتظره به آن رسیده‌اید، رمز عبور، رمز یک‌بارمصرف یا اطلاعات کارت وارد نکنید.
- اگر شک دارید، خودتان به سایت یا اپلیکیشن رسمی بروید.
راهنمای مفصل‌تر ما، ۱۰ بررسی پیش از اسکن کیو آر کد، هر مرحله را دقیق‌تر توضیح می‌دهد.
سوالات متداول
رایج‌ترین کلاهبرداری با کیو آر کد چیست؟
صفحه‌های پرداخت و ورود جعلی رایج‌ترین هدف‌اند. این صفحه‌ها به شکل‌های مختلفی ظاهر می‌شوند، از برچسب روی پارکومتر تا اعلان تحویل بسته و ایمیل فیشینگ، اما همه می‌خواهند اطلاعات یا پول شما را بگیرند.
چطور بفهمم کیو آر کد جعلی است؟
ببینید آیا برچسبی روی کد دیگری چسبانده شده، پیش از باز کردن آدرس سایت را بررسی کنید و مطمئن شوید دامنه متعلق به همان سازمانی است که انتظار دارید.
اگر اطلاعاتم را در صفحه جعلی وارد کرده باشم چه کنم؟
اگر اطلاعات کارت یا بانکی وارد کرده‌اید، فوراً با بانک تماس بگیرید، رمزهایی را که تایپ کرده‌اید عوض کنید و ورود دومرحله‌ای را فعال کنید. راهنمای ما درباره کارهایی که پس از اسکن یک کیو آر کد مخرب باید انجام دهید، قدم‌به‌قدم همراهتان است.
آیا می‌شود کلاهبرداری با کیو آر کد را به پلیس گزارش داد؟
بله، می‌توانید کلاهبرداری را به پلیس و بانک خود گزارش دهید. پلیس سایبری (مثل پلیس فتا در ایران) و در بسیاری از کشورها نهادهای حمایت از مصرف‌کننده هم گزارش‌ها را دریافت می‌کنند و درباره کلاهبرداری‌های رایج هشدارهای عمومی می‌دهند.
پیش از اعتماد، بررسی کنید
بیشتر کلاهبرداری‌های کیو آر کد به این متکی‌اند که مردم بدون نگاه کردن لینک را باز کنند. پیش از باز کردن یک کد ناآشنا، آن را با اسکنر آنلاین کیو آر کد در QR-TH اسکن کنید؛ این ابزار اول مقصد را نشان می‌دهد تا با خیال راحت تصمیم بگیرید ادامه دادن امن است یا نه.