Các chiêu lừa đảo mã QR thường gặp gồm nhãn dán giả trên máy thu phí đỗ xe, thông báo giao hàng giả, email yêu cầu quét mã để "xác minh" tài khoản, và tờ rơi hứa hẹn giải thưởng hoặc giảm giá. Tất cả đều nhằm đưa bạn tới một trang giả để đánh cắp thông tin đăng nhập, thẻ ngân hàng hoặc tiền. Hãy kiểm tra link trước khi mở.
Mã QR tiện lợi vì bạn không cần gõ gì. Kẻ gian cũng thích nó vì chính lý do đó: mắt thường không đọc được mã QR, nên rất dễ giấu một link nguy hiểm bên trong. Dưới đây là những tình huống mọi người hay gặp nhất, điều gì khiến mỗi chiêu trông đáng tin, và những dấu hiệu cảnh báo cần để ý.
Lừa đảo thanh toán ở nơi công cộng
Nhãn dán giả trên máy thu phí đỗ xe và trụ sạc
Cách thức: Kẻ gian in một mã QR rồi dán đè lên, hoặc dán cạnh, mã thật trên máy thu phí đỗ xe, biển bãi giữ xe hay trụ sạc xe điện. Mã giả dẫn tới một trang thanh toán trông như trang chính thức. Bạn nhập thông tin thẻ để trả phí đỗ xe, và kẻ gian giữ lại thông tin đó.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Nhãn dán trông mới hơn, dày hơn, bị lệch hoặc hơi khác so với phần còn lại của biển
- Địa chỉ web không khớp với đơn vị vận hành bãi xe hoặc cơ quan quản lý chính thức
- Trang yêu cầu nhiều hơn việc thanh toán, như mã PIN thẻ đầy đủ hay số căn cước
- Có "phí xử lý" bất ngờ hoặc lời mời đăng ký gói dịch vụ
Thói quen an toàn hơn: Dùng ứng dụng đỗ xe chính thức hoặc tự gõ địa chỉ trang web in trên biển, thay vì quét một mã không rõ nguồn gốc.
Mã QR thanh toán giả ở cửa hàng và chợ
Cách thức: Kẻ gian dán mã QR thanh toán của chúng đè lên mã thật của cửa hàng ở quầy thu ngân hoặc sạp chợ. Khách chuyển tiền, nhưng tiền lại vào sai tài khoản. Với các ứng dụng thanh toán có hiển thị tên người nhận, như ứng dụng ngân hàng khi quét VietQR hay PromptPay, việc kiểm tra tên người nhận trước khi xác nhận là cách phòng vệ quan trọng nhất. Đọc thêm trong bài viết về thanh toán bằng mã QR an toàn.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Tên người nhận trong ứng dụng ngân hàng không khớp với tên cửa hàng
- Nhãn mã QR trông như được dán chồng lên một mã khác
- Nhân viên có vẻ không biết gì về mã bạn đang quét
Thói quen an toàn hơn: Luôn kiểm tra tên người nhận và số tiền trong ứng dụng ngân hàng trước khi xác nhận.
Lừa đảo qua thư và email
Thông báo giao hàng giả
Cách thức: Một tấm thiệp được để trong hộp thư, hoặc một tin nhắn gửi đến, báo rằng bưu kiện không giao được. Mã QR đưa bạn tới trang yêu cầu trả một khoản "phí giao lại" nhỏ hoặc "xác nhận địa chỉ". Mục đích thật là lấy thông tin thẻ hoặc thông tin cá nhân của bạn.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Bạn không chờ bưu kiện nào, hoặc thông báo không ghi tên người gửi
- Bị yêu cầu trả một khoản phí nhỏ một cách gấp gáp
- Tên công ty chuyển phát bị viết sai một chút hoặc logo trông lạ
- Link dùng một tên miền bất thường thay vì trang web chính thức của đơn vị vận chuyển
Thói quen an toàn hơn: Theo dõi bưu kiện bằng mã vận đơn từ nơi bạn đặt hàng, hoặc qua ứng dụng chính thức của đơn vị vận chuyển.
Email lừa đảo kèm mã QR
Cách thức: Một email tự xưng là từ ngân hàng, phòng IT hoặc một dịch vụ nổi tiếng. Nó báo mật khẩu của bạn sắp hết hạn, có tài liệu đang chờ, hoặc tài khoản sẽ bị khóa, rồi yêu cầu bạn quét mã QR. Việc quét mã đưa bạn từ máy tính công ty có bộ lọc bảo mật sang điện thoại cá nhân, nơi trang đăng nhập giả khó bị phát hiện hơn. Chúng tôi phân tích chi tiết trong bài viết về email lừa đảo bằng mã QR.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Thúc ép hành động gấp, thường trong vài giờ
- Dùng mã QR ở chỗ mà một link bình thường hợp lý hơn
- Địa chỉ người gửi không khớp với tổ chức
- Trang đăng nhập được mở qua mã QR thay vì địa chỉ bạn vẫn thường dùng
Thói quen an toàn hơn: Tự mở dịch vụ, bằng cách gõ địa chỉ hoặc dùng ứng dụng chính thức, rồi kiểm tra tài khoản ở đó.
Tờ rơi, poster và mã giả ở nơi công cộng
Tờ rơi, poster và lời mời "quà tặng miễn phí"
Cách thức: Tờ rơi kẹp trên xe, poster ở nơi công cộng hoặc tờ quảng cáo trong cửa hàng hứa hẹn giảm giá, quà miễn phí, bốc thăm trúng thưởng hay việc làm. Mã QR dẫn tới trang thu thập thông tin cá nhân, yêu cầu cài ứng dụng, hoặc đòi một khoản "phí vận chuyển" nhỏ để nhận giải.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Ưu đãi hào phóng đến mức khó tin
- Yêu cầu số căn cước, thông tin ngân hàng hoặc mã OTP
- Hướng dẫn tải ứng dụng từ bên ngoài kho ứng dụng chính thức
- Không có tên công ty, địa chỉ hoặc thông tin liên hệ rõ ràng
Thói quen an toàn hơn: Nếu ưu đãi là thật, bạn thường tìm thấy nó trên trang web hoặc mạng xã hội chính thức của công ty.
Mã ở nhà hàng, khách sạn và biển Wi-Fi công cộng
Cách thức: Ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra: một mã thực đơn giả hoặc mã "Wi-Fi miễn phí" được đặt trên bàn hay trên tường. Nó dẫn tới trang yêu cầu bạn đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội hoặc email, hoặc thanh toán trước khi xem thực đơn.
Dấu hiệu cảnh báo: trang thực đơn hoặc trang Wi-Fi đòi mật khẩu của một dịch vụ khác, hoặc đòi thông tin thanh toán khi bạn chưa gọi món gì.
Danh sách kiểm tra nhanh trước khi quét bất kỳ mã QR nào
Những bước kiểm tra này áp dụng cho mọi tình huống ở trên:
- Nhìn kỹ mã. Có phải một nhãn dán đè lên thứ khác không?
- Tự hỏi mã này có hợp lý ở đây không. Vì sao máy thu phí đỗ xe hay một email lại cần bạn quét mã?
- Xem trước link trước khi mở, và đọc kỹ tên miền.
- Đặc biệt cẩn thận với link rút gọn che giấu trang đích thật.
- Không bao giờ nhập mật khẩu, mã OTP hay thông tin thẻ trên trang bạn mở từ một mã bất ngờ.
- Khi nghi ngờ, hãy tự vào trang web hoặc ứng dụng chính thức.
Bài viết chi tiết hơn, 10 bước kiểm tra trước khi quét mã QR, đi sâu vào từng bước.
FAQ
Chiêu lừa đảo mã QR phổ biến nhất là gì?
Trang thanh toán và trang đăng nhập giả là mục tiêu phổ biến nhất. Chúng xuất hiện dưới nhiều dạng, như nhãn dán trên máy thu phí đỗ xe, thông báo giao hàng hay email lừa đảo, nhưng đều nhằm lấy thông tin hoặc tiền của bạn.
Làm sao biết một mã QR là giả?
Kiểm tra xem đó có phải nhãn dán đè lên mã khác không, xem trước địa chỉ web trước khi mở, và xác nhận tên miền thuộc về đúng tổ chức bạn mong đợi.
Nếu đã nhập thông tin trên trang giả thì phải làm gì?
Liên hệ ngân hàng ngay nếu bạn đã nhập thông tin thẻ hoặc ngân hàng, đổi mọi mật khẩu đã gõ, và bật xác thực hai bước. Bài hướng dẫn xử lý khi lỡ quét mã QR độc hại sẽ dẫn bạn qua từng bước.
Có thể trình báo lừa đảo mã QR với công an không?
Có, bạn có thể trình báo hành vi lừa đảo với cơ quan công an và với ngân hàng. Các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng ở nhiều nước cũng tiếp nhận phản ánh và đưa ra cảnh báo chung về các chiêu lừa đảo đang lưu hành.
Kiểm tra trước khi tin
Phần lớn các vụ lừa đảo mã QR dựa vào việc người dùng mở link mà không nhìn. Trước khi mở một mã lạ, hãy quét nó bằng công cụ quét mã QR trực tuyến của QR-TH, công cụ hiển thị trang đích trước để bạn bình tĩnh quyết định có nên tiếp tục hay không.