Lừa đảo cài app điều khiển từ xa: cuộc gọi giả chiếm điện thoại

Lừa đảo cài app điều khiển từ xa là khi ai đó gọi điện hoặc nhắn tin giả danh ngân hàng, cơ quan nhà nước, công ty giao hàng hay bộ phận hỗ trợ kỹ thuật, rồi thuyết phục bạn cài một ứng dụng cho phép họ xem màn hình hoặc điều khiển điện thoại. Sau đó họ nhìn bạn nhập mã PIN, đọc mã OTP và chuyển tiền ra khỏi ứng dụng ngân hàng. Cách phòng vệ tốt nhất rất đơn giản: nếu người gọi yêu cầu bạn cài bất cứ thứ gì, hãy cúp máy và tự gọi lại cho tổ chức đó qua số điện thoại chính thức.

Chiêu lừa này không cần lỗ hổng kỹ thuật nào trên điện thoại. Nó thành công vì người gọi nói giọng rất "chính thức", biết vài thông tin thật về bạn và giữ bạn trên máy liên tục. Thiệt hại có thể lớn và rất nhanh, vì tội phạm dùng chính điện thoại, ứng dụng ngân hàng và mã xác nhận của bạn. Biết trước kịch bản là cách phá vỡ nó.

Chiêu lừa cài app điều khiển từ xa diễn ra thế nào

Chi tiết mỗi nơi một khác, nhưng kịch bản khá giống nhau.

1. Cuộc gọi. Ai đó tự xưng là nhân viên ngân hàng, cơ quan thuế, công ty điện lực, cơ quan nhà nước, công ty giao hàng, công an hoặc hỗ trợ kỹ thuật.
2. Vấn đề. Một chuyện gấp: khoản hoàn tiền đang chờ, hóa đơn chưa thanh toán, bưu kiện bị giữ ở hải quan, tài khoản có giao dịch đáng ngờ hoặc sẽ bị phạt nếu không xử lý ngay hôm nay.
3. Đường link. Người gọi bảo bạn kết bạn với họ trên ứng dụng chat, rồi gửi link hoặc mã QR để tải "ứng dụng chính thức", "ứng dụng dịch vụ công" hay "công cụ hỗ trợ".
4. Cài đặt. Một trang web trông rất chính thức yêu cầu bạn tải ứng dụng. Trên Android, đây thường là tệp ứng dụng ngoài Google Play, và bạn được hướng dẫn cho phép "cài ứng dụng không rõ nguồn gốc". Đôi khi đó là một ứng dụng chia sẻ màn hình thật từ kho chính thức, nhưng bị dùng vào mục đích phạm tội.
5. Cấp quyền. Bạn được bảo bấm "cho phép" nhiều lần, nhất là quyền trợ năng hoặc chia sẻ màn hình. Đây chính là thứ trao quyền điều khiển cho họ.
6. Giữ chân bạn. Bạn được yêu cầu giữ máy, nhập mã PIN "để xác minh" hoặc mở ứng dụng ngân hàng "để kiểm tra số dư", trong khi họ theo dõi màn hình của bạn.
7. Rút tiền. Họ chuyển tiền đi, đôi khi trong lúc màn hình của bạn hiện thông báo giả "vui lòng chờ" hoặc "đang cập nhật hệ thống".

Dấu hiệu bạn đang bị nhắm tới

Hãy để ý hành vi của người gọi, không phải ứng dụng.

• Gấp gáp hoặc gây sợ hãi, như "Tài khoản của anh/chị sẽ bị phong tỏa trong một giờ nữa."
• Yêu cầu cài ứng dụng, nhất là từ link hoặc mã QR gửi qua ứng dụng chat.
• Yêu cầu giữ máy, để bạn không có thời gian kiểm tra.
• Yêu cầu bật trợ năng hoặc chia sẻ màn hình.
• Hỏi mã OTP, mã PIN hoặc mật khẩu.
• Yêu cầu thanh toán bất thường, như chuyển tiền sang "tài khoản an toàn" hoặc nộp phí để nhận tiền hoàn.
• Tức giận hoặc gây áp lực khi bạn nói muốn gọi lại sau.

Chỉ một dấu hiệu cũng đủ lý do để kết thúc cuộc gọi.

Nguyên tắc vàng: cúp máy và tự gọi lại

1. Nói "Tôi sẽ gọi lại" và kết thúc cuộc gọi.
2. Bỏ qua mọi số điện thoại, link hay mã QR người gọi đưa.
3. Tự tìm số điện thoại chính thức: trên thẻ ngân hàng, hóa đơn giấy, ứng dụng chính thức bạn đã có hoặc trang web của tổ chức.
4. Gọi số đó và hỏi xem có thật sự có vấn đề không.

Số hiển thị người gọi có thể bị giả mạo, nên một cái tên quen thuộc trên màn hình không chứng minh được gì.

Những điều tổ chức thật không bao giờ làm

Ngân hàng, cơ quan nhà nước, công ty điện nước và công ty giao hàng thật không bao giờ:

• yêu cầu bạn cài ứng dụng từ link hoặc mã QR gửi qua tin nhắn chat;
• yêu cầu bật trợ năng, chia sẻ màn hình hay điều khiển từ xa trong một cuộc gọi bất ngờ;
• hỏi mã PIN, mật khẩu hoặc mã OTP;
• yêu cầu chuyển tiền sang "tài khoản an toàn";
• đe dọa bắt giữ qua điện thoại và đòi nộp tiền ngay trong ngày.

Ứng dụng chính thức đến từ App Store hoặc Google Play, do chính bạn chủ động cài. Bài viết cách nhận biết ứng dụng giả mạo giải thích cách kiểm tra nhà phát triển và các dấu hiệu khác.

Nếu đã lỡ bị lừa: cần làm gì ngay

Tốc độ là quan trọng nhất. Hãy làm theo thứ tự các bước sau.

1. Cắt kết nối

Kết thúc cuộc gọi và bật chế độ máy bay, hoặc tắt cả Wi-Fi lẫn dữ liệu di động. Việc này ngăn kẻ gian tiếp tục xem hoặc điều khiển điện thoại.

2. Gọi tổng đài chính thức của ngân hàng

Dùng số in trên thẻ hoặc trên trang web chính thức của ngân hàng. Đề nghị phong tỏa tài khoản và khóa thẻ, kể cả khi bạn chưa chắc tiền đã bị lấy.

3. Gỡ ứng dụng

• Gỡ cài đặt ứng dụng mà kẻ gian bảo bạn cài.
• Trên Android, kiểm tra cài đặt trợ năng và ứng dụng quản trị thiết bị, tắt mọi thứ bạn không nhận ra. Ứng dụng không cho gỡ có thể cần gỡ quyền quản trị thiết bị trước.
• Trên iPhone, xóa ứng dụng và đảm bảo việc chia sẻ màn hình đã dừng.
• Nếu không chắc điện thoại đã sạch, hãy sao lưu ảnh và khôi phục cài đặt gốc. Bài viết dấu hiệu điện thoại nhiễm virus và cách xử lý giải thích các lựa chọn.

4. Bảo vệ tài khoản

Từ một thiết bị đáng tin cậy, đổi mật khẩu ngân hàng, email và mọi tài khoản bạn đã dùng khi ứng dụng kia còn trên máy. Đảm bảo đã bật xác thực hai yếu tố.

5. Trình báo

Trình báo vụ việc với công an và giữ lại số biên nhận. Lưu ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện, các số điện thoại và đường link làm bằng chứng.

Bảo vệ cha mẹ lớn tuổi và người thân

Người lớn tuổi thường bị nhắm tới vì họ tin những người gọi có giọng "chính thức". Một cuộc trò chuyện ngắn sẽ giúp ích.

• Dạy một nguyên tắc duy nhất: "Ai gọi điện bảo cài cái gì thì cứ cúp máy rồi gọi cho con."
• Ghi lại số điện thoại chính thức của ngân hàng và các cơ quan quan trọng, để danh sách ngay cạnh điện thoại.
• Hạn chế cài ứng dụng. Trên Android, giữ tắt "cài ứng dụng không rõ nguồn gốc". Trên iPhone và Android, tính năng quản lý gia đình có thể yêu cầu duyệt trước khi cài ứng dụng mới.
• Cùng kiểm tra điện thoại vài tháng một lần, kể cả xem ứng dụng nào có quyền trợ năng. Bài viết hướng dẫn quyền ứng dụng chỉ ra những gì cần để ý.
• Để bố mẹ thoải mái hỏi. Hứa sẽ không bao giờ khó chịu khi họ gọi để hỏi lại.

Danh sách kiểm tra nhanh

1. Không bao giờ cài ứng dụng chỉ vì một người gọi bất ngờ yêu cầu.
2. Không bao giờ bật trợ năng, chia sẻ màn hình hay điều khiển từ xa cho người gọi.
3. Không bao giờ chia sẻ mã PIN, mật khẩu hay mã OTP.
4. Cúp máy và tự gọi số điện thoại chính thức.
5. Bỏ qua link và mã QR từ người lạ trên ứng dụng chat.
6. Giữ tắt "cài ứng dụng không rõ nguồn gốc" trên Android.
7. Nếu có chuyện xảy ra, bật chế độ máy bay và gọi ngân hàng ngay lập tức.
8. Trình báo vụ lừa đảo với công an.
9. Chia sẻ những nguyên tắc này với người thân lớn tuổi.

FAQ

Chỉ nghe điện thoại thì có bị điều khiển máy không?

Không. Kẻ gian cần bạn cài ứng dụng, cấp quyền như trợ năng hoặc chia sẻ màn hình, hoặc đọc cho họ mã của bạn.

Chia sẻ màn hình trên iPhone có an toàn trước lừa đảo điều khiển từ xa không?

iPhone không cho ứng dụng thông thường điều khiển hoàn toàn điện thoại, nhưng chia sẻ màn hình vẫn cho người kia thấy mọi thứ trên màn hình của bạn, kể cả mã OTP và thông tin ngân hàng.

Lừa đảo cài app dịch vụ công giả là gì?

Đó là một kiểu lừa đảo điều khiển từ xa, trong đó người gọi giả danh cơ quan nhà nước như cơ quan thuế, rồi gửi link tải ứng dụng "chính thức" giả, giúp họ truy cập điện thoại và ứng dụng ngân hàng của bạn.

Ngân hàng có hoàn lại tiền không?

Tùy quốc gia và quy định của từng ngân hàng. Cơ hội của bạn cao hơn nếu gọi ngay tổng đài chính thức của ngân hàng và trình báo công an sớm.

Kẻ lừa đảo thường gửi link và mã QR qua ứng dụng chat, vì vậy bạn có thể quét mã QR trực tuyến bằng QR-TH để xem đầy đủ đường link trước khi mở. Và bất cứ khi nào người lạ bảo bạn cài ứng dụng, cứ cúp máy là xong.